СВЯТОЙ ТЫДНЯ Прападобны Максім Грэк - Афонскі, Раданежскі і Маскоўскі святы

3 лютага (21 студзеня) Руская Праваслаўная Царква шануе памяць прападобнага Максіма Грэка (ХV-ХVI ст.). Cын багатага грэцкага саноўніка, атрымаў бліскучую адукацыю, шмат падарожнічаў, вывучаў мовы і навукі ў еўрапейскіх краінах. Па вяртанні на радзіму прыбыў на Афон і прыняў манаства ў Ватапедскім манастыры. Ён з захапленнем вывучаў старажытныя рукапісы на Афоне. У гэты час вялікі князь Маскоўскі Васіль Іаанавіч пажадаў разабрацца ў грэчаскіх рукапісах і кнігах сваёй маці, Сафіі Палеолаг, і звярнуўся да Канстантынопальскаму патрыярху з просьбай даслаць яму вучонага грэка.

Манах Максім атрымаў указанне ехаць у Маскву. Па прыбыцці яму было даручана перавесці на славянскую мову тлумачэнне на Псалтыр, затым тлумачэнне на кнігу Дзеяў Апосталаў і некалькі богаслужбовых кніг. Прападобны Максім стараўся выконваць усе даручэнні. Але, з прычыны таго, што славянская мова не была роднай для перакладчыка, натуральна, ўзнікалі некаторыя недакладнасці ў перакладах. Мітрапаліт Маскоўскі Варлаам высока цаніў працы прападобнага Максіма. Калі ж Маскоўскі прастол заняў мітрапаліт Данііл, становішча змянілася.

Новы мітрапаліт запатрабаваў, каб прападобны Максім перакладаў на славянскую мову царкоўную гісторыю Феадарыа. Максім Грэк рашуча адмовіўся ад гэтага даручэння, паказваючы на ​​тое, што "ў гэтую гісторыю ўвайшлі лісты раскольніка Арыя, а гэта можа быць небяспечна для прастаты". Гэтая адмова пасела варожасць паміж прападобным і мітрапалітам. Нягледзячы на ​​абставіны ён Максім працягваў старанна працаваць на ніве духоўнай асветы Русі. Ён пісаў лісты супраць магаметан, папізму, язычнікаў. Пераклаў тлумачэнні Свяціцеля Іаана Златавуста на Евангелля ад Матфея і Іаана, а таксама напісаў некалькі ўласных твораў. Калі вялікі князь меў намер скасаваць свой шлюб з жонкай з-за яе неплодства, адважны вызнаўца Максім даслаў князю "Главы поучительные к начальствующим правоверных", у якіх ён пераканаўча даказаў, што становішча абавязвае князя не скарацца жарсцям.

Прападобнага Максіма заключылі ў вязьніцу. З таго часу пачаўся новы, шматпакутны перыяд жыцця. Недакладнасці, выяўленыя ў перакладах, былі залічаны звышгоднаму Максіму ў віну, як наўмысная псута кніг. Цяжка было звышгоднаму у вязніцы, але сярод пакут вялебны прыдбаў і вялікую ласку Божую. Да яго зьявіўся анёл і сказаў: "Цярпі, старац! Гэтымі пакутамі пазбавішся вечных мук". У вязніцы вялебны старац напісаў вуглём на сцяне канон Сьвятому Духу, які і цяпер чытаецца ў Царкве: "Иже манною препитавый Израиля в пустыни древле, и душу мою, Владыко, Духа наполни Всесвятаго, яко да о Нем благоугодно служу Ти выну..."

Праз шэсць гадоў прападобнага Максіма вызвалілі ад турэмнага зняволення і паслалі пад царкоўным забараненьнем у Цвер. Там прападобны напісаў аўтабіяграфічны твор "Мысли, какими инок скорбный, заключенный в темницу, утешал и укреплял себя в терпении". Вось некалькі слоў з гэтай яркай сачыненні: "Не тужи, не скорби, ниже тоскуй, любезная душа, о том, что страждешь без правды, от коих подобало бы тебе приять все благое, ибо ты пользовала их духовно, предложив им трапезу, исполненную Святаго Духа..." Толькі праз дваццаць гадоў знаходжання ў Цверы звышгоднаму дазволілі пражываць свабодна і знялі з яго царкоўную забарону. Апошнія гады свайго жыцця прападобны Максім Грэк правёў у Троіца-Сергіевай Лаўры. Яму было ўжо каля 70 гадоў. Ганенні і працы адбіліся на здароўе прападобнага, але дух яго быў бадзёры; ён працягваў працаваць. Разам са сваім келейнікам і вучнем Нілам прападобны старанна перакладаў Псалтыр з грэчаскай на славянскую мову. Ні ганенні, ні заключэння не зламалі прападобнага Максіма.

Прападобны прадставіўся 21 студзеня 1556 года. Ён пахаваны ў паўночна-заходняй сцяны Духавай царквы Троіца-Сергіевай Лаўры. Аблічча прападобнага Максіма часта малюецца на іконе Сабору Раданежскага святых.

Тропарь преподобному Максиму Греку, глас 8

Заре́ю Ду́ха облиста́емь,/ вити́йствующих богому́дренно сподо́бился еси́ разуме́ния,/ неве́дением омраче́нная сердца́ челове́ков све́том благоче́стия просвеща́я,/ пресве́тел яви́лся еси́ правосла́вия свети́льник, Макси́ме преподо́бне,/ отону́дуже ре́вности ра́ди Всеви́дящаго,/ оте́чества чужд и стра́нен, Росси́йския страны́ был еси́ пресе́льник,/ страда́ния темни́ц и заточе́ния от самодержа́внаго претерпе́в,/ десни́цею Вы́шняго венча́ешися и чудоде́йствуеши пресла́вная./ И о нас хода́тай бу́ди непрело́жен,// чту́щих любо́вию святу́ю па́мять твою́.