“Роля бацькі ў выхаванні дзяцей” – псіхолаг Ганна Янчый правяла сустрэчу ў сямейным універсітэце “Радзіна”

8 снежня 2019 года лектарам ва Універсітэце сямейных ведаў “Радзіна” пры Свята-Пакроўскім саборы выступіла кандыдат псіхалагічных навук Ганна Янчый. Тэма размовы: “Роля бацькі ў выхаванні хлопчыкаў і дзяўчат”.

“Не надобно другого образца, когда в глазах пример отца”. А.С. Грибоедов

На сёння роля мужчыны ў многіх сем’ях зведзена калі не да нуля, то да мінімуму. Бацька, з аднаго боку, страціў ранейшы аўтарытэт, а з іншага боку, пазбавіўшыся патрыярхальнай вышыні і недаступнасці, не стаў бліжэй да дзяцей.

У чым прычына? З дзяцінства на хлопчыкаў аказваецца ціск, які перашкаджае развіццю іх мужчынскага, бацькаўскага пачатку ў сям’і і школе. Заахвочваецца пасіўная дысцыпліна, бяздумная паслухмянасць і нецярпімасць да такіх традыцыйна мужчынскіх якасцяў, як ініцыятыва, выдумка, актыўнасць. Дзяўчат менш караюць, больш хваляць, як хлопчыкаў. Яны, асабліва ў пачатковых класах, карыстаюцца большым аўтарытэтам і значна часцей становяцца фармальнымі лідарамі. Так з дзяцінства закладваюцца асновы будучага дамінавання жанчын у сям’і.

На змену патрыярхальным адносінам паступова прыходзяць адносіны раўнапраўя мужчыны і жанчыны ў сям’і, роўнасці праў і абавязкаў бацькі і маці. Працэс гэты складаны і супярэчлівы, старая форма сябе зжывае, новая прыжываецца з цяжкасцямі.

Падзенне бацькаўскага аўтарытэту, выкліканае пэўнымі сацыяльнымі прычынамі, падрывае само функцыянаванне сям’і, стварае ўмовы для шматлікіх адхіленняў у развіцці псіхікі дзіцяці, паводзінаў. А гэта ў сваю чаргу фарміруе той ці іншы тып “безбацькаўскага грамадства” з грубымі

парушэннямі паводзінаў. Але імкненні ўзводзіць аўтарытарную фігуру бацькі, якая некалі ўмацоўвала грамадскі лад, бесперспектыўныя.

Бацька вучыць, паказвае дарогу ў свет, садзейнічае соцыяэканамічнаму развіццю дзіцяці. Ён навучае спраўляцца з праблемамі, якія ставіць перад дзіцём грамадства.

Бацька павінен быць аўтарытэтам для дзіцяці, каб гэты аўтарытэт перайшоў у аўтарытэт дзіцяці перад самім сабой і ў далейшым развіць здольнасць абыходзіцца без аўтарытэту бацькі.

Наяўнасць бацькі і яго становішча ў сям’і ўплываюць на здольнасці, на інтарэс да навучання і адукацыі. Чым часцей сын бывае з бацькам, тым лепей ён вучыцца. Трывалае, упэўненае, пануючае становішча мужчыны ў сям’і надзвычай дабратворна ўплывае на школьныя поспехі сына. Бацька актыўны, дзелавы, падцягнуты, скіраваны на поспех, здольны браць на сябе адказнасць за прыняцце асноўных рашэнняў, выклікае ў сына жаданне адпавядаць гэтаму ўзору, імкнуцца стаць такім жа паспяховым, моцным, дасведчаным.

Для дзяўчынкі адносіны з бацькам больш складаныя. Дэфіцыт мужчынскага ўплыву на працягу дарослення дзяўчынкі істотна ўскладняе яе развіццё як будучай жанчыны. Бацька – мужчына нумар адзін, рысы яго характару, асаблівасці паводзінаў, нюансы ўзаемаадносінаў з ім запамінаюцца, парой неўсвядомлена, і становяцца ўзорам, з якім будуць параўноўвацца тыпы і формы адносінаў будучай жанчыны і мужчыны.

Вялікае значэнне для развіцця як хлопчыка, так і дзяўчынкі маюць адносіны паміж бацькам і маці. Назіраючы гэтыя адносіны і паводзіны кожнага з бацькоў, дзеці фарміруюць мадэль станоўчых і адмоўных вобразаў адносінаў паміж

мужчынам і жанчынай. Дзеці навучаюцца, якім спосабам і на чыю карысць вырашаюцца канфлікты, якія якасці больш цэняцца. Яны атрымліваюць сцэнар для пабудовы сваіх уласных стасункаў у дарослым жыцці.

Пра ролю бацькі ў жыцці дзіцяці разважалі і думалі многія педагогі. Вось што пра гэта думае В.І. Сухамлінскі: “Роля мужчыны-бацькі вызначаецца яго адказнасцю. Бацька, які ўмее быць адказным, – сапраўдны мужчына”.

Дзеці шчыра вераць у тое, што бацька ўмее амаль усё на свеце, і з кожным годам прыхільнасць да бацькі ўсё расце і расце. Канечне, пры ўмове, што мудрая мама стварыла для гэтага ўсе ўмовы! Бо мужчыны – у адрозненне ад жанчын –мала адчуваюць “покліч крыві” і па-сапраўднаму любяць толькі тых дзяцей, што выхоўвалі.

Стрыжань асобы дзіцяці, яе падмурак ствараецца ў сям’і. На гэты фундамент потым накладваюцца ўсе іншыя ўплывы жыцця, але ўспрыняцце гэтых уплываў, ступень перапрацоўкі іх у рухавікі паводзінаў залежаць менавіта ад тых каранёвых асноў асобы дзіцяці, якія закладваюцца ў сям’і.

У гэтым палягае ўнікальная роля бацькоў, у якой іх ніхто не можа замяніць! У паўнавартаснай сям’і дзіцё мае магчымасць атрымаць ад абодвух бацькоў увагу, ласку. Акрамя таго, дзіця можа назіраць узаемаадносіны паміж бацькам і маці, што вельмі важна для яго сацыяльнага развіцця. Але ў любым выпадку ад жадання самога бацькі залежыць, ці стане ён сапраўднай апорай для дзіцяці, ці зможа аказаць рэальную дапамогу маці ў яго выхаванні.

Для чаго патрэбен бацька ў сям’і?

1.Бацька дапаўняе маму і падтрымлівае яе ў складаных сітуацыях.

2.Бацька прымае актыўны ўдзел у выхаванні дзяцей.

3.Бацька бярэ адказнасць за жыццё, здароўе і дабрабыт усіх членаў сям’і.

4.Бацька плануе будучыню сям’і.

5.Бацька ёсць узорам для пераймання ў жыццёвых сітуацыях.

6.Бацька вызначае, што добра, а што – кепска.

Вартасці добрага бацькі:

· бацька даступны для дзіцяці;

· ён хоча і можа патлумачыць дзіцяці незразумелыя яму рэчы;

· ён шчодры на пахвалы;

· любіць уключацца ў сумесную дзейнасць з сынам ці дачкой;

· адказна падыходзіць да матэрыяльнага забеспячэння дзяцей;

· унікае ў інтарэсы і патрэбы дзіцяці;

· сочыць за развіццём дзяцей.

Бацька садзейнічае фарміраванню наступных якасцей у дзіцяці:

· эмацыйная стрыманасць;

· няспешнасць;

· ураўнаважанасць;

· безмяцежны спакой;

· аптымізм;

· высокае пачуццё адказнасці.

Як прывабіць бацьку да выхавання дзяцей?

1.Накіроўвайце мужа на прагулку з дзіцём. Варыянтаў можа быць многа: парк, лес, стадыён.

2.Распавядайце мужу аб праблемах дзяцей. Хай ён будзе ў курсе справы. Райцеся з ім.

3.Не бойцеся пакідаць яго з грудным дзіцём. Нічога страшнага не адбудзецца: бацька зразумее, як нялёгка даглядаць малое.

4.Адпраўляйце дзіцё вырашаць праблемы разам з бацькам. Часта мужчынскі падыход дае добрыя вынікі.

5.Не саромцеся гаварыць пра тое, якая дапамога вам неабходная ў дадзены момант. Мужчына павінен адчуваць сябе патрэбным і значным.

Ганна ЯНЧЫЙ, фота: Мікалай БАЙДА

15 снежня 2019 года Універсітэт сямейных ведаў “Радзіна” пры Свята-Пакроўскім саборы запрашае на сустрэчу: “Выкарыстанне методыкі арт-тэрапіі ў выхаванні дзяцей”. Лектар – кандыдат педагагічных навук Марына Салтыкова-Ваўковіч. Пачатак а 10:30, актавая зала, вул. Акадэмічная, 2.